Gümrük kabahatleri karşılığı idari yaptırımlar olan , idari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alan diğer idari tedbirler uygulanan haksız eylemlerdir.
Kabahat 5326 Sayılı Kabahatler Kanununda, karşılığında idarî yaptırım uygulanması öngörülen haksızlık olarak tanımlanmıştır.
Kabahatler konusunda Genel Kanun 5326 saylı Kabahatler Kanunudur. 4458 sayılı Gümrük Kanunu ise kabahatler bakımından özel kanundur. Gümrük Kanununda hüküm bulunmayan hususlarla ilgili olarak 5326 sayılı Kabahatler Kanunundaki hükümler uygulanır.
5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 16. maddesinde;“Kabahatler karşılığında uygulanacak olan idari yaptırımların, idari para cezası ve idari tedbirlerden oluştuğu, İdari tedbirlerin, mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alan diğer tedbirler…” olarak ifade edildiği görülmüştür. Buna göre, idari yaptırımlar idari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alan diğer idari tedbirlerden ibarettir.
Gümrük mevzuatında para cezaları iki bölümde sınıflandırılmaktadır.
Bunlardan birincisi, Vergi Kaybına Neden Olan İşlemlerden Ötürü Uygulanacak Cezalar; ikincisi, Usulsüzlük İşlemlerinden Ötürü Uygulanacak Cezalardır.
Kabahatler konusunda Genel Kanun 5326 saylı Kabahatler Kanunudur. 4458 sayılı Gümrük Kanunu ise kabahatler bakımından özel kanundur. Gümrük Kanununda hüküm bulunmayan hususlarla ilgili olarak 5326 sayılı Kabahatler Kanunundaki hükümler uygulanır.
5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 16. maddesinde;“Kabahatler karşılığında uygulanacak olan idari yaptırımların, idari para cezası ve idari tedbirlerden oluştuğu, İdari tedbirlerin, mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alan diğer tedbirler…” olarak ifade edildiği görülmüştür. Buna göre, idari yaptırımlar idari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alan diğer idari tedbirlerden ibarettir.
Gümrük mevzuatında para cezaları iki bölümde sınıflandırılmaktadır.
Bunlardan birincisi, Vergi Kaybına Neden Olan İşlemlerden Ötürü Uygulanacak Cezalar; ikincisi, Usulsüzlük İşlemlerinden Ötürü Uygulanacak Cezalardır.
-
-
Serbest Dolaşıma Giriş Rejimine tabi tutulan eşyaya ilişkin olarak, yapılan beyan ile muayene ve denetleme veya teslimden sonra kontrol sonucunda;
• Gümrük Tarifesini oluşturan unsurlarda veya vergilendirmeye esas olan sayı, baş, ağırlık gibi ölçülerinde aykırılık görüldüğü ve beyana göre hesaplanan ithalat vergileri ile muayene sonuçlarına göre alınması gereken ithalat vergileri arasındaki fark % 5’i aştığı takdirde, ithalat vergilerinden ayrı olarak bu farkın üç katı para cezası alınır. Serbest Dolaşıma Giriş Rejimine tabi tutulan eşyaya ilişkin olarak, yapılan beyan ile muayene ve denetleme veya teslimden sonra kontrol sonucunda;
• Kıymeti üzerinden ithalat vergilerine tabi eşyanın beyan edilen kıymeti, mevzuat hükümlerine göre belirlenen kıymete göre noksan bulunduğu takdirde, bu noksanlığa ait ithalat vergilerinden başka vergi farkının üç katı para cezası alınır. Satış birimine göre miktar itibarıyla % 5’i geçmeyen bir fark ile maddi hesap hatasından doğan noksan kıymet beyanlarında, bu farklara ait ithalat vergilerinden başka vergi farkının yarısı tutarında para cezası alınır.
Yukarıdaki durumların Dahilde İşleme Rejimi hükümlerine tabi eşyaya ilişkin olarak ortaya çıkması durumunda vergi farkının yarısı tutarında idari para cezası verilir.
Yukarıda belirtilen aykırılıkların gümrük idaresince tespit edilmesinden önce beyan sahibince bildirilmesi durumunda söz konusu cezalar yüzde on nisbetinde uygulanır.-
Dahilde işleme rejimine ilişkin hükümlerin ihlali hâlinde, eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı para cezası verilir.
Dahilde işleme rejimine ilişkin hükümler ihlal edilmekle birlikte, rejim kapsamı ithal eşyasının işleme faaliyetindeki hâli veya işlem görmüş ürün hâli de dahil olmak üzere, gümrük gözetiminden mevzuata aykırı olarak çıkarılmamış olduğunun tespiti hâlinde, ithal eşyasının gümrük vergileri ile gecikme zammı oranında faizin toplamı kadar para cezası verilir.
- Geçici ithalat rejimine ilişkin hükümlerin ihlali hâlinde, eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı para cezası verilir. Tam muafiyet suretiyle geçici olarak ithal edilen özel kullanıma mahsus taşıtlara ilişkin rejim ihlallerinde, gümrük vergileri tutarının dörtte biri idari para cezası verilir. Taşıtlar hariç olmak üzere, geçici ithalat rejimi kapsamında ithal edilen eşyanın süresi içerisinde gümrükçe onaylanmış başka bir işlem veya kullanıma tabi tutulmaması durumunda gümrük vergileri ile rejime ilişkin beyannamenin tescil tarihinden tespitin yapıldığı tarihe kadar geçen süre için faizin toplamı kadar idari para cezası verilir.
-
Serbest Dolaşıma Giriş Rejimine tabi tutulan eşyaya ilişkin olarak, yapılan beyan ile muayene ve denetleme veya teslimden sonra kontrol sonucunda;
• Eşyanın genel düzenleyici idari işlemlerle ithalinin yasaklanmış olduğunun tespiti hâlinde, varsa eşyanın fark gümrük vergilerinin alınmasının yanı sıra, gümrüklenmiş değerinin dört katı idari para cezası verilir.
• Eşyanın ithali, belli kuruluşların vereceği ve gümrük idaresine ibrazı veya beyanı zorunlu olan lisans, izin, uygunluk belgesi veya bu belgeler yerine geçen bilgiye bağlı olmasına rağmen, eşya belge veya bilgiye tabi değilmiş ya da belge veya bilgi alınmış gibi beyanda bulunulduğunun tespit edilmesi hâlinde, varsa eşyanın fark gümrük vergilerinin alınmasının yanı sıra, gümrüklenmiş değerinin iki katı idari para cezası verilir. Verilecek süre içerisinde, eşyanın ithalinin uygun bulunması hâlinde usulsüzlük cezası verilir.
İhracat Rejimine tabi tutulan eşyaya ilişkin olarak, yapılan beyan ile muayene ve denetleme veya kontrol sonucunda;
• Eşyanın genel düzenleyici idari işlemlerle ihracının yasaklanmış olduğunun tespiti halinde, eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı idari para cezası verilir. • Eşyanın ihracının, belli kuruluşların vereceği lisans, izin, uygunluk belgesi gibi belgelere bağlı olmasına rağmen, eşya belge veya bilgiye tabi değilmiş ya da belge veya bilgi alınmış gibi beyanda bulunulduğunun tespit edilmesi hâlinde, gümrüklenmiş değerinin onda biri kadar idari para cezası verilir. Verilecek süre içerisinde, eşyanın ihracının uygun bulunması hâlinde usulsüzlük cezası verilir.
-
Gümrük işlemlerine başlanmadan veya bu işlemler bitirilip gümrük idaresinin izni alınmadan gümrük antrepoları veya gümrük idaresince eşya konulmasına izin verilen yerlerden kısmen veya tamamen eşya çıkarılması veya buralardaki eşyanın değiştirilmesi ya da yapılan sayımlarda kayıtlara göre eşyanın bir kısmının noksan olduğunun anlaşılması hallerinde, bu eşyanın gümrük vergilerinin yanı sıra gümrüklenmiş değerinin iki katı idari para cezası verilir. Gümrük antrepolarında veya gümrük idaresince eşya konulmasına izin verilen yerlerde yapılan sayımlarda kayıtlara göre fazla eşya çıkması halinde, bu eşyanın tasfiyeye tabi tutulmasının yanı sıra, fazla çıkan eşyaya ait ithalat veya ihracat vergileri tutarı kadar para cezası alınır. Antrepo Rejimine tabi tutulan eşyanın antrepo beyannamesine göre belirgin bir şekilde farklı cinste eşya olduğunun tahlil, teknik inceleme ve araştırmaya gerek olmaksızın tespiti hâlinde:
• Farklı çıkan eşyanın gümrük vergileri toplamının beyan edilen eşyanın gümrük vergileri toplamından fazla olması durumunda farklı çıkan eşyaya ilişkin gümrük vergilerinin iki katı idari para cezası verilir.
• Farklı çıkan eşyanın beyan edilen eşyadan farklı şekilde, ithalinin lisansa, şarta, izne, kısıntıya veya belli kuruluşların vereceği uygunluk veya yeterlilik belgesine tabi olması durumunda farklı çıkan eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı idari para cezası verilir.
-
Dahilde işleme rejimine ilişkin hükümlerin ihlali hâlinde, eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı para cezası verilir.
- 4458 sayılı Gümrük Kanununa ve bu Kanunda tanınan yetkilere dayanılarak çıkarılan ikincil düzenlemelerle getirilen hükümlere aykırı hareket edenlere söz konusu düzenlemelerde açıkça öngörülmüş olması kaydıyla 173 TL usulsüzlük cezası uygulanır. Usulsüzlük cezası Gümrük Kanununun 241 inci maddesinin 3, 4, 5 ve 6 ncı fıkralarında sayılan ihlaller için 173 TL’nin sırasıyla 2, 4, 6 ve 8 katı olarak uygulanmaktadır. İkincil düzenlemelerle getirilen düzenlemelerde açıkça öngörülenler dışında Gümrük Yönetmeliğinin 82 numaralı ekinde hangi fiillerin usulsüzlük cezası kapsamında olduğu tek tek sayılmıştır.
-
Serbest Dolaşıma Giriş Rejimine tabi tutulan eşyaya ilişkin olarak, yapılan beyan ile muayene ve denetleme veya teslimden sonra kontrol sonucunda;
-
- İdari para cezalarının 6183 sayılı Kanuna göre takip ve tahsil edilebilmesi için, bu cezalara ilişkin idari yaptırım kararlarının kesinleşmesi gerekmektedir. İdari para cezasına itiraz edilmemesi halinde kararın tebliğ edildiği tarihten itibaren 15 günlük idari itiraz süresinin bitiminde karar kesinleşir. İdari para cezasına karsı itirazda bulunulması halinde itirazın reddine ilişkin kararın tebliğ edildiği tarihten itibaren bu karara karşı süresi içerisinde idari yargıya başvurulmaması halinde söz konusu sürenin bitiminde karar kesinleşir. İdari itirazın reddedilmesi üzerine idari yargıya başvurulması halinde; yargı kararının tebliğ edildiği tarihten itibaren 30 günlük süre içerisinde üst mahkemeye başvurulmaması halinde söz konusu sürenin bitiminde karar kesinleşir. İdari yargı kararına karşı bir üst mahkeme nezdinde başvuru yapılmışsa başvuru üzerine verilen kararın tebliğ edildiği tarihten itibaren kararın düzeltilmesi talebinde bulunulması için gerekli olan 15 günlük süre içerisinde kararın düzeltilmesi talebinde bulunulmaması halinde söz konusu sürenin bitiminde karar kesinleşir. Süresi içinde kararın düzeltilmesi talebinde bulunulması halinde üst mahkemece verilen kararın tebliğ edildiği tarihte karar kesinleşir. İare ile yükümlünün uzlaşması durumunda, uzlaşma tutanağının imzalandığı tarihte uzlaşılan tutarlar üzerinden cezalar kesinleşir.
- Elektronik ortamda tebliğ edilen evrakın muhatabı tarafından okunmuş olması, yasal sürelerin başlangıç tarihi olarak değerlendirilmez. Muhatap beş gün içinde okusa dahi elektronik ortamda yapılan tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır. Ancak, tebliğin yapılmış sayıldığı sürelerden daha önce yasal yollara başvurmak mümkündür.
- Tebliğ edilen gümrük cezalara karşı tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde bir üst makama, üst makam yoksa aynı makama verecekleri bir dilekçe ile itiraz edebilir. İtirazın reddine ilişkin kararlara karşı işlemin yapıldığı yerdeki idari yargı mercilerine başvurulması mümkündür. Dava Vergi Mahkemesinde açılır ve dava açma süresi 30 gündür.
-
Zamanaşımı hükümlerinin uygulanmasında öncelikle, para cezalarının gümrük vergileri alacaklarına bağlı olup olmadığı belirlenir. İdari para cezasının tutarı belirlenirken, para cezasına dayanak bir vergi alacağı söz konusu ise, bu para cezası gümrük vergileri alacağına bağlı idari para cezasıdır. Bu durumda zamanaşımı üç yıldır. Vergi tutarının sadece idari para cezasının hesaplanmasında dikkate alındığı, ortada bir vergi alacağının söz konusu olmadığı para cezaları ile gümrüklenmiş değer üzerinden belirlenen para cezaları, gümrük vergileri alacağına bağlı olmayan idari para cezalarıdır. Maktu para cezalarında zamanaşımı süresi;
• Yüzbin Türk Lirası veya daha fazla idarî para cezasını gerektiren kabahatlerde beş yıl.
• Ellibin Türk Lirası veya daha fazla idarî para cezasını gerektiren kabahatlerde dört yıl.
• Ellibin Türk Lirasından az idarî para cezasını gerektiren kabahatlerde üç yıl
• Nispi idari para cezalarında zamanaşımının 8 yıldır.
Kabahat 5326 Sayılı Kabahatler Kanununda, karşılığında idarî yaptırım uygulanması öngörülen haksızlık olarak tanımlanmıştır.
Kabahatler konusunda Genel Kanun 5326 saylı Kabahatler Kanunudur. 4458 sayılı Gümrük Kanunu ise kabahatler bakımından özel kanundur. Gümrük Kanununda hüküm bulunmayan hususlarla ilgili olarak 5326 sayılı Kabahatler Kanunundaki hükümler uygulanır.
326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 16. maddesinde;“Kabahatler karşılığında uygulanacak olan idari yaptırımların, idari para cezası ve idari tedbirlerden oluştuğu, İdari tedbirlerin, mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alan diğer tedbirler…” olarak ifade edildiği görülmüştür. Buna göre, idari yaptırımlar idari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alan diğer idari tedbirlerden ibarettir.
-
-
4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 3’üncü maddesinin 1’inci fıkrasının ll’inci bendine göre, “yükümlü”, gümrük yükümlülüklerini yerine getirmekle sorumlu olan bütün kişileri ifade etmektedir.
Örneğin, hesabına gümrük beyanında bulunulan (ithalatçı) kişi ile birlikte beyan sahibi (gümrük işlemlerini yürüten gümrük müşaviri) de yükümlü sıfatıyla sorumludur.
İthalatta gümrük yükümlülüğü; ithalat vergilerine tabi eşyanın serbest dolaşıma girişi ve ithalat vergilerine tabi eşyanın ithalat vergilerinden kısmi muafiyet suretiyle geçici ithali, için verilecek gümrük beyannamesinin tescil tarihinden itibaren başlar. İhracatta, eşyanın bir gümrük beyannamesi kapsamında Türkiye Gümrük Bölgesi dışına ihraç edilmesi halinde, gümrük yükümlülüğü doğar. Gümrük yükümlülüğü, söz konusu gümrük beyannamesinin tescili tarihinde başlar
-
Gümrük kabahatlerine ilişkin idari yaptırımların uygulanacağı asıl sorumlu, kendi adına beyanda bulunan veya adına beyanda bulunulan beyan sahibidir. Beyan bağlayıcıdır. Dolayısıyla, beyanname başkasına devredilemez. Ayrıca, eşyanın başkalarına satılması beyan sahiplerini yükümlülüklerinden kurtarmaz. Beyan sahibinin, gerçek kişi olması durumunda, gümrük idaresinin bu gerçek kişi hakkında idari yaptırım uygulayabileceği açıktır. Peki, yükümlünün tüzel kişi olması durumunda aynı şeyi söylemek mümkün müdür?
Kabahatler Kanunu’nun 8’inci maddesinde tüzel kişiler hakkında idari yaptırım kararı alınabileceği düzenlendiğinden9 , gümrük kabahatini işleyen tüzel kişiler hakkında da idari yaptırım kararı alınabilir. Gümrük Kanunu’nda bu konuda müteselsil sorumluluk esası kabul edilmediği için para cezası bizzat tüzel kişiden ya da tüzel kişinin organından tahsil edilebilir. Bu konudaki takdir hakkı gümrük idaresine aittir.
- Gümrük Kanunu’un çeşitli maddelerinde, gümrük kabahatleri bakımından, beyanda bulunan veya adına beyanda bulunulan kişi dışında, gümrük yükümlülüğünü yerine getirmekle sorumlu olan diğer kişiler de sorumlu tutulmaktadır. Örneğin Gümrük Kanunu’nun 236’ncı maddesinin 4’üncü fıkrasında düzenlenen kabahat bakımından, gümrüksüz satış mağazalarında hak sahibi olmayan kimselere yapılan satışlar ile hak sahibi kimselere yapılan limiti aşan satışlardan mağazanın personeli, yöneticileri ve işletme izni sahibi şirkette sorumludur. Uygulamaya bakıldığında, beyanda bulunan veya adına beyanda bulunulan kişi dışında, gümrük idaresinin sorumluluğuna gittiği kişilerin başında gümrük müşavirleri ve yetkilendirilmiş gümrük müşavirlerinin olduğu görülmektedir.
-
Gümrük Müsteşarlığı tarafından gümrük müşavirliği izin belgesi verilen eşyanın gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulması ile ilgili gümrük işlemlerini dolaylı temsil yoluyla yürüten serbest meslek sahipleri gümrük müşaviri şeklinde tanımlanır.
4458 sayılı Gümrük Kanunu’nda yer verilen gümrük müşaviri ile temsil ettiği kişi arasındaki ilişki komisyon ilişkisinden ziyade vekâlet ilişkisidir. Zira gümrük müşavirinin yaptığı iş eşyaya ilişkin gümrük işlemlerinin gümrük idaresinde yürütülerek sonuçlandırılmasıdır. Gümrük Kanunu’nun 5’inci ve 225’inci - 230’uncu maddeleri ila Gümrük Yönetmeliği’nin 561’inci maddesinde temsil yetkisinin kapsamı ayrıntılı olarak açıklanmıştır.
Eşyanın gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulmasına ilişkin iş ve işlemler sahipleri ile bunların adına hareket edenler tarafından doğrudan temsil yoluyla veya gümrük müşavirleri tarafından dolaylı temsil yoluyla takip edilir ve sonuçlandırılır.
Gümrük müşavirleri dolaylı temsilci sıfatıyla takip ettikleri iş ve işlemler bakımından müteselsil sorumlu olduğu için mali ve cezai bakımdan sorumluluk altındadır.
Gümrük müşavirlerinin sorumluluğunun doğması için aşağıdaki şartların varlığı gerekir:
- Vergi kaybına neden olan bir işlemin yapılması,
- Vergi kaybına neden olan durumu bilmesi veya bilmesi gereken hallerin bulunması,
- Eksik ödenen verginin, gümrük idaresi tarafından sonradan tespit edilmesi,
- Tahakkuk zamanaşımı süresinde gümrük müşavirine tahakkukun tebliğ edilmesi.
Danıştay 7.Dairesi, 2011/1822 Esas No/2015/1129 Karar No’ da kayıtlı kararda özetle; “5326 sayılı Kabahatler Kanununun 14’üncü maddesinin 1’inci fıkrasında, kabahatin işlenişine birden fazla kişinin iştirak etmesi halinde, bu kişilerin her biri hakkında fail olarak idari para cezası verileceği öngörülmüş; aynı maddenin 3’üncü fıkrasında ise, kabahate iştirak için kasten ve hukuka aykırı işlenmiş bir fiilin varlığının yeterli olduğu belirtilmiş olduğundan, kabahate iştirak nedeniyle para cezası uygulanabilmesi için fiile kasıtlı olarak iştirak edildiğinin kanıtlanması gerekmektedir Gümrük işlemlerini Dolaylı Temsil suretiyle yürüten Gümrük Müşavirinin, kasıtlı olarak fiile iştirak ettiğine dair herhangi bir tespitin yapılmadığının anlaşılması karşısında uygulanan para cezasında hukuka uyarlılık görülmemiştir.” denilmektedir.
- Gümrük personeli sayısının yetersizliği personeller tarafından yerine getirilen bazı iş ve işlemlerde belirli özel nitelikleri bulunan, gümrük sektöründe tecrübe sahibi ve kendilerine sorumluluk ve vazife yüklenebilecek gümrük müşavirlerinden yararlanılması gerekliliğini ortaya çıkarmıştır27. Yetkilendirilmiş gümrük müşavirlerinden yararlanılarak etkin ve hızlı gümrük gözetim ve denetimin yapılması amaçlanmıştır28. Gümrük Yönetmeliğinin 574 ila 578’inci maddeleri arasında yetkilendirilmiş gümrük müşaviri olmanın koşuları, sorumlulukları ve uygulanacak disiplin cezaları düzenlenmiştir. Yetkilendirilmiş gümrük müşavirleri de, yapmış oldukları tespit işlemleri ve bunlara ilişkin düzenlenen raporların ve onayladıkları belgelerin doğruluğundan sorumludur. Yaptıkları tespit işlemleri ve bunlara ilişkin raporların doğru olmaması halinde, tespit işleminin kapsamı ile sınırlı olmak üzere, kayba uğratılan vergilerden ve kesilecek cezalardan yükümlü ile birlikte sorumludurlar.
-
4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 3’üncü maddesinin 1’inci fıkrasının ll’inci bendine göre, “yükümlü”, gümrük yükümlülüklerini yerine getirmekle sorumlu olan bütün kişileri ifade etmektedir.